mikrobiyom: bagirsak, bakteri ve saglik

nobel odulu biyolog Joshua Lederberg 2001 yilinda kommensal (ortakci), simbiyotik ve patojenik mikroorganizmalarin kelimenin tam anlamiyla bizim yasam alanimizi paylasmasi, ancak saglik ve hastaligin belirleyicileri olarak bunca yil gormezden gelinmesi konusunu anlatabilmek icin mikrobiyom terimini icad etmis. bu icattan 15 sene sonra mikrobiyom beslenme arasitmalarinin en onemli alanlarindan biri… ornek olarak 2007 yilinda Ulusal Saglik Enstituleri 170 milyon dolardan fazla odenek alan “insan mikrobiyom projesi (HMP)” yi kurdu.

MIKROBIYOM NEDIR?

insan mikrobiyomu cilt, sindirim ve ureme sistemleri basta olmak uzere vucudun icinde ve uzerinde yasayan yuzlerce trilyon mikroorganizmaya verilen isim. butun bu mikroorganizmalarla butunlesmis halde yasiyor durumdayken sagligimiz buyuk olcude onlara bagli.

mikrobiyomunuzun icerigi size ozel ve bircok faktore bagli; cinsiyetiniz, yasiniz, genetiginiz, cevresel faktorler, hayat tarziniz gibi ancak 2015 yilinda yayinlanan Ingiliz Medikal Dergisi’ne gore en onemli factor beslenmeniz.

peki saglikli mikrobiyomu olusturan sey ne? kisaca, tur zenginligi. sadece bagirsakta bile 1000 farkli organizma yasiyor, bu sayi azaldikca, saglik elden gidiyor, arttikca da sagliginiz iyi yonde etkileniyor.

PEKI MIKROBIYOM NE ISE YARIYOR?

HMP’ye gore mikrobiyom o kadar onemli ki, insanlar ve hayvanlar iki ayri gen yapisina sahip, biri genetik olarak anne babamizdan aldigimiz, digeri bakterilerden edindigimiz. mikrobiyomun ana gorevleri sunlar:

• vitamin sentezi
• sindirime yardim
• zararli bakterilere karsi koruma
• bagisiklik sistemini sadece zararli bakterilerle savasacak sekilde egitme
• kognitif gelisimi ve davranisi etkilemek

MIKROBIYOM’A NELER ZARAR VERIR?

en buyuk zarar sagliksiz beslenme ve antibiyotiklerden geliyor. ayrica antibakteriyel temizlik urunleri, bazi sabunlar, dis macunlari ve antiperspiranlar da mikrobiyoma zarar veren etkenlerden.

yeni bir hayvan deneyinin bulgularina gore triklosan –antibakteriyel temizlik ve kisisel bakim urunlerinde bulunan bir madde- mikrobiyotaya ciddi miktarda zarar vermekte, bu maddenin kanser sebebi olduguna dair guclu supheler de mevcut. arastirmaci Thomas Sharpton “gunluk olarak maruz kaldigimiz kimyasal sayisini ve her birinin bagirsak mikrobiyomu uzerine tahmin edemedigimiz etkileri tahmin edemiyoruz” diyor.

antibiyotikler, tahmin ettiginiz uzere bakterileri yok etmek uzere tasarlanmis ilaclar. ne yazik ki ayrim yapmadan hem iyi hem de kotu bakterileri yok ediyorlar. antibiyotikler zorunlu bir gereklilik, yeri geldiginde hayat kurtariyor, ancak herkesin bildigi uzere cok gereksiz miktarkarda ve yanlis yere recete ediliyorlar. amerikan hastalik kontrol ve onleme merkezine (CDC) gore ayakta hastalara recete edilen antibiyotiklerin %50si gereksiz veya hatali olarak tahmin ediliyor.

sadece belli bir sureli bir antibiyotik kullaniminin dahi mikrobiyomu ciddi sekilde zedeleyebildigi ve yarattigi kotu sonuclarin cocuklarda yetiskinlere kiyasla cok daha vahim olabildigi anlasiliyor. genel olarak, antibiyotikler azalan mikrobiyom cesitliligi ve antibiyotige direncli kotu bakterilere sebep oluyor. kesinlile gerekmedigi surece antibiyotik kullanimina engel olmak gerekiyor.

antibiyotikler ciddi bir risk tasiyor, ancak mikrobiyom sagligini etkileyen en onemli factor beslenme. ozellikle dusuk lifli diyetler en yuksek risk sebebi (yuksek protein, az sebzeli dukan tarzi ya da yanlis yapilan ketojenik diyetler). ek olarak rafine seker cok buyuk bir tehlike, c. difficile and c. perfringens gibi zararli bakterilerin cogalmasi icin gerekli ortami olusturuyor.

MIKROBIYOM’U NELER GUCLENDIRIR?

dogmamis bebekler neredeyse tamamen steril dogarlar, ancak dogum esnasinda her turlu bakteriye maruz kalirlar. dogum sekli –normal ya da sezaryan- bebegin ilk mikrobiyom kolonizasyonunda cok buyuk rol oynar, ayni sekilde ane sutu / mama beslenmesi de onemli bir faktordur. normal dogum ve anne sutu mikrobiyom cesitliligi saglar, bu nedenle mumkun oldugu her durumda tercih edilmelidir.
bu kritik erken yasam suresi haricinde mikrobiyom sagligi icin en onemli faktor mikrobiyoma zarar verecek yukarida bahsedilen seylerden kacinmak ve mikrobiyoma-ulasilabilir-karbonhidratlar (MAC)dan zengin beslenmektir.

en zengin MAC kaynagi cozunebilir ve cozunemez liflerdir. lifler sindirilemez kabul edilir, cunku kalorisi ve enerjileri yoktur ancak vucudumuz lifleri metabolize edebilir ve bu sayede mikrobiyoma besin saglar, ayni zamanda da kisa zincirli yag asitleri gibi yararli maddeler uretilmesini saglar.

bu sebeple bol lifli sebzeler, meyve, kuruyemis, tohum tuketmek gereklidir, ancak MAC lar sadece varolan bakterileri besleyebilir, yeni bakteriler uretmez. bilim dergisi Nature’da yayinlanan bir arastirmaya gore “ustuste birkac jenerasyon tarafindan dusuk MAC li beslenmek zaman icinde mikrobiyom cestliliginin azalmasina neden olur ve MAC dan zendin beslenilmeye baslanmasiyla eski haline donmez. mikrobiyotayi tekrar eski saglikli haline getirmek icin MAC iceren besinlerin yanisira cesitli bakterilen de tuketilmesi zorunludur.”

AVCI-TOPLAYICILARDAN DERS ALMAK

cesitlilik azaldikca mikrobiyom daha zayif ve bu nedenle gorevini basariyla yurutemez hale gelir. yasam tarzi ve diyetin etkilerini kapsamli sekilde anlayabilmek icin bircok calisma yapilmis, geleneksel avci-toplayicilarla modern yasam suren kisilerin mikrobiyomu karsilastirilmistir.degismez bir sekilde avci-toplayicilarin mikrobiyomu cok daha zengin. ornegin 2013 yilinda yapilan bir calisma tanzanya’da dogal ortamda yasayan insanlarin italya’da sehirde yasayan insanlardan cok daha zengin ve cesitli oldugunu gosteriyor.

DUSUK MIKROBIYOM CESITLILIGININ SONUCLARI

modern yasamin dusuk mikrobiyom cesitliligi yarattigi asikar, peki bu saglik acisindan ne anlama geliyor? dusuk mikrobiyom cesitliligi asagidaki olumsuzluklara sebep oluyor veya bunlarin olusumunu hizlandiriyor:

  • obezite
  • inflamatuar bagirsak hastaliklari (kolit, crohn’s vb)
  • karaciger hastaliklari (karaciger yaglanmasi vb)
  • alerjiler

ek olarak mikrobiyom’un anksiyete, depresyon, otizm, sizofreni gibi norolojik hastaliklarla iliskisi konusu son zamanlarin en yogun arastirilan alanlarindan. Amerikan Deniz Arastirmalari Ofisi bagirsak ve kognitif fonksiyon iliskisi arastirmak icin 14.5 milyon dollar ayirirken Avrupa Birligi “BenimYeniBagirsagim” isimli, 9 milyon euroluk 5 sene surecek bagirsak, beyin gelisimi ve beyin hastaliklari iliskisini arastiracak bir proje baslatti.

SONUC

avci-toplayici atalarimiz cok cesitliklikte mikrobiyom sahibiydiler, bunun ana sebebi beslenmelerinin cok cesitli gidalardan olusmasi ve yuksek lif icermesidir. tahillar ve kurubaklagiller yuksek miktarda lif icermelerine ragmen icerdikleri gluten, gliadin, lectin sebebiyle bagirsak yapisina zarar verirken icerdikleri phytate ler sebebiyle vitamin ve mineral emilimine engel olurlar. mikrobiyom sagligi yuksek lif alimina elzem olcude baglidir ve lif alimi icin en iyi kaynaklar sebzeler, meyveler, kuruyemis ve tohumlardir, cunku bu besinler sadece lif degil, lif yaninda sayisiz saglikli icerik tasirlar. az sekerli beslenme zararsiz bakterileri beslememek acisindan onemlidir. probiyotik gidalar ve takviyelerse mikrobiyom cesitliligini arttirmaya yardimci olur.

KAYNAKLAR:

How the Paleo Lifestyle Optimizes the Microbiome: Part 1

How the Paleo Lifestyle Optimizes the Microbiome: Part Two

 

 

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s